Jaiseri Writes

सामाजिक सञ्जालले अहिले सुचना प्रवाहमा यति सम्म सहजता ल्याएको छ कि साना साना खबरहरु पनि फैलन केहि बेर लाग्दैन । भारतको राजकीय भ्रमणमा रहेकी प्रधानमन्त्री पत्नी सिता दाहालको शिष्टाचारको विषय त्यस्तै भयो । उनले प्रधानमन्त्री मोदीका छेउमा हात बाँधेर उभिएको, सोफामा बस्दा चप्पल खोलेर एक खुट्टा माथि राखेर बसेको, मोदीको नमस्कारमा हात थापेर नमस्कार फर्काएको, आदि तस्वीरहरु सामाजिक सञ्जालमा छ्यापछ्यापती प्रकाशित हुन थाले । तस्वीरसँगै अनेकौँ टिप्पणीहरु पनि लेखिन थाले । औपचारिक रुपमा ठूलो शिक्षा आर्जन नगरेकी प्रम पत्नीको अनौपचारिक कृयाकलाप त्यति आश्चर्यमा पार्ने खाले होइन । तस्वीरमा कैद गरिएका सामान्य परिवेशकी ग्रामीण महिलाको झल्को दिने उनको उठाइ बसाइ पदका हिसाबले नमिलेको भने पक्कै हो । प्रम पत्नी भइ सक्दा आफु हर प्रहर क्यामेराको निगरानीमा हुन्छु र आफ्ना हरेक हर्कतलाई दुनियाँले केलाइ केलाइ हेरिरहेका हुन्छन् भन्ने सायद उनले ध्यान नदिएकी हुनुपर्छ । त्यसबाहेक ११६ जनाको जम्बो टोलीका सदस्यहरुले पनि त्यसरी देशको प्रतिष्ठामा नै आँच आउने गरी सञ्चार माध्यममा सामग्री बन्ने खालको उनको हाउभाउको ख्याल नगरेक...

“बाबु !” “हजुर !” “उः अहिले त हजुर भनी ।” “झुक्केर भनेको । भन्दैन कसैलाई हजुर सजुर ।” शितल दाहालको “स्वास्नीलाई तँ, लोग्नेलाई हजुर ?” पढेदेखि मैले यो तँ र हजुरको प्रयोगका बारेमा निकै घोत्लीएँ । आफू र आफू वरपरको सम्बन्धमा तिनको प्रयोग कसरी हुँदो रहेछ भनी हेरेँ । हामी आपसमा परिस्थिति अनुसार तिमी र त (त)ँ प्रयोग गरि रहन्छौँ । पहिले भेट हुँदा तपाईंबाट सुरु भयो । त्यसपछि उसलाई हो या मलाई अप्ठेरो लागेर तिमी भनेर सम्बोधन गर्ने सहमती भयो । झोक्किएका बेलामा दुईचारपटक उसले त भनेपछि मैले नि तँ प्रयोग गर्न सुरु गरेँ । तर यो सब विगत भइसक्यो । अहिले सम्बोधनहरु फेरिन्छन् तर तिनको खासै अर्थ हुँदैन । न मलाई उसले त भन्दा नराम्रो लाग्छ न त तिमी भन्दा ठूलो भएको महशुस हुन्छ । उसले भने बारम्बार मेरो मुखबाट त निस्किँदा सचेत गराइ रहन्छेः “बाबु त नभन न !” “हस् ।” उसलाई आफूलाई नराम्रो लाग्ने भन्दा पनि अरुका अघि हामीले अनौपचारिक कुरा गर्दा त भनेर सम्बोधन ग¥यौँ भने हाम्रा बारेमा के सोच्लान् भन्ने हुँदो रहेछ । एक दिन फोनमा कुरा हुँदा आमाले छोरीलाई सिकाउँदै, “हजुर भन्नुपर्छ ।” भनेर सम्झाँउँदै हुनुहुन्थ्यो...

‘लौ छोरो भयो । अब यसले परिवारको विडोँ थाम्ने भयो । ’ जन्मने वित्तिकै उसको काम–कर्तव्यको घोषणा हुन्छ । परिवारमा हर्षाेल्लासको वातावरण छाउँछ । मानौ कुनै निकै नै ठूलो उपलब्द्धि हाँसिल गरेको झै सबैले फलानाले छोरा पायो भनेर गाउन थाल्छन् । जन्मदिने आमाले पनि राम्रो स्याहार पाउँछे । छोरो त झन् भुइँमा खुट्टा टेक्नै पाउन्न, एकपछि अर्को काखीमा समाउनेको कमी हुँदैन । परिवारका सबै सदस्य भन्दा मिठो मसिनो उसकै थालमा हुन्छ । बामे सर्दै जाँदा र तोते बोली निस्कँदै जाँदा उसका हरेक साना भन्दा साना प्रगतिले वाहवाही पाउँछन् । सानै देखि उसलाई सिकाइन्छ, ‘बाबु ठूलो भएपछि के गर्ने ?’ ‘ ......... ’ ‘ठूलो मान्छे हुने, धेरै कमाउने अनि बाबामामालाई पाल्ने ।’ सानै देखि एउटा आशाको भारी बोकेर हुर्कन्छ छोरो । उसको एक मात्रै उद्देश्य सफल हुनु हुन्छ । उसको सफलताको परिभाषा भनेको समाजले उसका काँधमा थोपरेको जिम्मेबारी बहन गर्न सक्षम हुनु हो ः असल विद्यार्थी हुनु, असल छोरो हुनु, असल पति हुनु अनि असल बाबु हुनु । संसारबाट बिदा हुनु अघि आफ्नो बंशलाई निरन्तरता दिन ऊ जस्तै कर्तव्य परायण अर्को छोरो जन्माउनु बाबु हुँदाको उसक...

लैङ्गिक विभेदका बारेमा हालमा आएर निकै बहसहरु चलिरहेका छन् । विगतका केहि दिनमा सेतोपाटीका लेखहरुमा महिला यौन स्वतन्त्रताको पक्ष र विपक्षमा गरिएका तर्कहरु निकै पढ्न पाइयो । यौन जस्तो विषयको यसरी सामाजिक संजालमा भएको छलफल एक दमै राम्रो हो । हाम्रो समाजमा यसबारे खुलेर कुरा नहुने हुँदा नै अनेकौँ अन्धविश्वासहरु मौलाउने गर्छन् । महिलाहरुको यौन स्वतन्त्रताको हकमा पनि त्यस्तै अन्धविश्वासहरु हावी भएको पाइयो । दुई वर्षको जर्मन बसाइ र हालको अमेरिकाको बसाइले विभिन्न पश्चिमा देशहरुका साथीहरु बनाउने मौका मिलेको छ । त्यही मौकाको सदुपयोग गर्दै मैले एक साँझ उनीहरुको यसप्रतिको धारणा बुझ्ने प्रयास गरेको थिएँ । केही उनीहरुको विचार र केही आफ्नो अनुसन्धान समेटेर यो लेख तयार पार्दै छु । जब महिला अधिकारको स्थितिको कुरा आउँछ तब यूरोप र अमेरिकाका महिलाहरु सबैभन्दा बढि अधिकार सम्पन्न महिलाका रुपमा लिइन्छ । यो एक हद सम्म सहि पनि हो । तुलनात्मक रुपमा नेपाली समाजका महिलाहरुभन्दा यहाँका महिलाहरुले बढि मात्रामा अधिकारहरु प्रयोग गर्न पाएका छन् । तर के पनि सत्य हो भने महिला अधिकारको यहाँको स्थितिबाट यहाँका महिलाहर...

अचेल फेसबुकमै सारा समाचार पढिन्छ । साथीभाइका हालखबर देखि देशको खबर सम्म त्यतै मिल्छ । प्राय छापामाध्यमहरुले फेसबुकमा आफ्नो उपस्थिति कायम राखेकाले बेलाबेलामा लेखहरु पनि यत्रै पढिन्छ । त्यसै क्रममा अरुणा उप्रेतीको ‘सुन्दर होइन कुरुप सुदूरपश्चिम’ शीर्षकको लेख सेतोपाटीले प्रकाशित गरेको रहेछ । शीर्षक देख्दे बित्तिकै कन्सीरी तात्यो । सुदूर पश्चिमलाई सँधै गरीबी र कुरीतीको पर्यायका रुपमा परिभाषित गरिएको पृष्ठभूमीमा सुदूर पश्चिम प्रतिको अवधारणा फेर्नको निम्ती ‘सुन्दर सुदूरपश्चिम’ भन्ने नाराले विगतका केही वर्षमा निकै चर्चा पाएको छ । थानकोट पारी नेपाल नै छैन झैँ गर्नेहरु अहिले चिसा पानी र खप्तडलाई आफ्नो गन्तव्यमा राख्न थालेका छन् । पर्यटकीय गन्तब्य भन्ने बित्तिकै पोखरा र अन्नपूर्ण आधार सिविर सम्झने बिदेशीहरु छिटपुट नै भएपनि सुदूर पश्चिममा देखिन थालेका छन् । यूरोपमा विद्यावारिधी गरिरहेका नवराज रोस्यारा जस्ताको व्यक्तिगत प्रयासमा खप्तड भ्रमण, खप्तड–रारा पदयात्रा लगायतका कार्यले सुप क्षेत्र विश्वसामु आफ्नो परिचय स्थापित गराउन खोज्दै छ । संचार र छापाम पनि पर्यटन प्रवर्धन सम्बन्धी सामग्रीले स्थान...